Najib Amhali (35), Nederlands comedian van Marokkaanse afkomst, zit om geen boude opmerking verlegen. Toen hij acht jaar geleden het Leids Cabaretfestival won, begon hij zijn show met de uitspraak: "Ik kom als Marokkaan graag bij de mensen thuis. Ik ben blij dat jullie nu eens bij mij op bezoek komen. Hopelijk zitten mijn Marokkaanse broeders nu niet bij jullie thuis."

Sindsdien is Amhali's ster de hoogte ingeschoten in Nederland, hij speelt steevast voor uitverkochte theaterzalen, is regelmatig te zien op televisie en speelde in tal van films. In afwachting van zijn vijfde theatershow 'Zorg dat je erbij komt' brengt hij morgen in de Antwerpse Koningin Elisabethzaal een 'Best of' van zijn vorige programma's.

Amhali staat bekend om zijn zelfspot waarmee hij via reversed psychology de toeschouwers op hun vooroordelen wijst. "Zelfspot is een gemakkelijke manier om het ijs te breken bij het publiek, je relativeert jezelf en daarmee wek je de sympathie. Maar ik wil niet vastroesten in het hoekje van de 'allochtone komiek'. Ik ben niet alleen maar de Nederlandse Marokkaan die grapjes maakt over Nederlanders en Marokkanen. Ik voel die verwachtingen wel bij het publiek: hij is moslim dus hij zal wel wat 'leuks' vertellen over terroristen. Ik wil ook andere onderwerpen aansnijden, zoals Aids en de milieuproblematiek: twee volgens mij veel grotere
bedreigingen voor de toekomst dan het terrorisme."

Man met baard
Amhali neemt in zijn shows geen blad voor de mond, maar doet dat met de kwinkslag.
Zoals zijn grap over de Nederlandse homohatende imam El Moumni: "Hé, je lokt het wel uit in die jurk!" Het bezorgde Amhali een doodsbedreiging via mail omdat hij de 'Marokkanen voor lul zette', maar daar trekt hij zich weinig van aan. "Zo'n grap vind ik geen belediging. Het is een manier om dingen in perspectief te zetten. Het
is in moslimlanden doodnormaal dat mannen hand in hand over straat lopen, maar homoseksualiteit, ho maar!"

"Mensen vragen mij vaak: 'Voel jij je Nederlander of Marokkaan?' Dan draai ik de vraag altijd om: 'Hoe zie jij mij?' Want dat is waarop ik beoordeeld word. Het is ook zo typisch: als iemand iets mispeuterd heeft, is het een 'Nederlandse Marokkaan' als Boulahrouz scoort bij Oranje dan is hij een 'Nederlander'. Ik heb het daar moeilijk mee: hoe je het ene moment in de armen wordt gesloten en het volgende moment terug met je neus op de feiten wordt gedrukt."

"Niets is eenduidig. Ik ben momenteel het boek aan het lezen van Joris Luyendijk, die vroeger als correspondent in het Midden-Oosten werkte. Blijkt dat de grote persbureaus bepalen welk nieuws de Westerse wereld bereikt. In het Midden-Oosten heb je ook een wedstrijd als 'Idool', maar hier ziet men liever beelden van jammerende vrouwen en opgejutte menigtes mannen. Het gevolg van deze berichtgeving is dat tegenwoordig alles wat een baard en een kleurtje heeft als een gevaar wordt beschouwd."

De tweede generatie
Toen hij anderhalf jaar was, verhuisde Amhali met zijn ouders van Marokko naar het Noord-Nederlandse dorpje Krommenie. "Mijn ouders behoren tot de eerste generatie gastarbeiders. De Nederlandse taal leren hoefde toen nog niet: mijn vader had het voornemen om terug te keren naar zijn geboorteland, en ook de Nederlanders zaten niet te wachten op arbeiders die het Nederlands machtig waren. Het kwam hen ook beter uit dat de allochtoon het bordje 'pas op: gevaarlijk' niet kon lezen."

"Ik ben vrij vlug met het volwassen leven geconfronteerd. Mijn ouders kondenmoeilijk Nederlands lezen. Toen ik acht was, opende ik thuis de brieven en wist meteen hoe het met de bankrekening gesteld was. Dan moest ik aan mijn ouders uitleggen waarom we weer in het rood stonden. Ik begreep al snel waarom er geen geld
over was om een 'melkje' tijdens de speeltijd te kunnen kopen. Bij ons telden maar twee dingen: geld sparen om naar de familie in Marokko op te sturen en geld sparen om elk jaar de familie in Marokko te kunnen bezoeken. Het is de verscheurdheid waarmee je als tweede generatie Marokkaan geconfronteerd wordt en het verklaart ook de identiteitscrisis waarin heel wat van die jongeren vandaag zitten."

Het duurde voor Amhali ook even eer hij zijn weg vond. "Mijn vader wou dat ik automecanicien werd. 'Als we terugkeren naar Marokko zal je er goed verdienen,' zo zei hij. Ik had uiteindelijk negen onvoldoendes." Amhali werkte een tijdje in de horeca tot hij een annonce las over de acteeropleiding in Utrecht. "Die school was
voor mij een openbaring, de ultieme vrijheid. Het eerste jaar was ik geflest, ik had tevoren nog nooit Shakespeare gelezen, en sloeg weer aan het twijfelen. Een Vlaming die daar toen lesgaf, Wim Meuwissen (die de rol speelde van 'broer' Pieter Daens in de film 'Daens', LiLa) gaf mij vertrouwen en heeft mij door die opleiding heen geloodst. Toen ik uit die school kwam, had ik een diploma op zak en zin in het leven."

Amhali speelde aanvankelijk in het jeugdtheater en vertolkte rolletjes in diverse tv-reeksen, waar hij getypecast werd als 'Marokkaan van dienst'. Wat zijn moeder niet altijd wist te appreciëren. "Ik ben op een gegeven moment ook gestopt om de criminele Marokkaan te vertolken. Ik ben acteur, ik kan dus heus ook een advocaat
spelen. Toen ik begon met stand-up comedy, merkte ik dat ik op een heel andere manier met die vooroordelen kon spelen."

Rolmodel
"Ik ben geboren als moslim maar mijn ouders hebben me nooit verplicht om naar de moskee te gaan. Kijk, als je een hoofddoek wil dragen, mij prima. Alleen wordt het voor sommigen steeds meer een manier om zich af te zetten tegen de samenleving, net zoals de punkers dat vroeger op hun manier deden. Ik zie meisjes rondlopen met een hoofddoek, maar daaronder wel strakke jeans en hoge hakken. Mij maak je niet wijs dat het iets religieus is, dan wordt een hoofddoek niet meer dan een statement op je hoofd."

Amhali laat niet na op en naast het podium gedurfde statements te formuleren. Zegt een carrière als politicus hem iets? "Comedians zijn de narren van de huidige samenleving en komen daarom ook makkelijk weg met bepaalde waarheden. Ik zie me nog niet zo vlug in de politiek stappen. De politiek is een nog veel groter mediacircus dan de entertainmentbusiness waarin ik nu zit. Ik zie de politici in hun verkiezingsdebatten van alles beloven en denk: damn, jullie zijn slechte stand-up comedians!"

Momenteel is Amhali, naast de voorbereiding van zijn nieuwe theatershow, volop bezig met een sketchprogramma dat in september 2007 bij de VARA wordt uitgezonden. De regie is in handen van Han Römer, Amhali heeft ook Theo Maassen en Hans Teeuwen gevraagd om mee te werken. "Ik koester ook plannen om zelf een speelfilm te regisseren. Het idee is ontstaan toen ik dit jaar op vakantie was in Marokko en lijfelijk geconfronteerd werd met de vele bootvluchtelingen, voor wie Nederland het land van melk en honing lijkt."

Amhali wordt intussen wel zelf beschouwd als het toonbeeld van de succesvolle 'geïntegreerde Marokkaan', is dat een verantwoordelijkheid die hij wil dragen? "Na een optreden krijg ik soms de reactie: waarom zijn er niet meer Marokkanen als jij?
Dat is wellicht goed bedoeld, maar dan denk ik: die 'goede Marokkanen' vind je echt niet alleen op een podium hoor. Ik ben niet de woordvoerder van de tweede generatie Marokkanen in Nederland, uiteindelijk ben ik gewoon een mens die graag een beetje gek doet op een podium."

Terug naar Interviews