Blvd Interview

'Humor is een eerste levensbehoefte'
Cabaretier Najib Amhali en de kunst van het relativeren

Als het aan Mohammed Rabbae ligt, zit hij straks zonder werk. De shows van cabaretier Najib Amhali (30) zitten namelijk veel grappen over Marokkanen en de islam. In januari gaat zijn derde voorstelling Free Fight in première. "Humor kan iets zwaars, heel licht maken" tekst Patricia van den Broek

Wat is de betekenis van humor in tijden als deze?
"Ik kan me niet voorstellen dat er naast verdriet geen humor bestaat. Dat moet, om het evenwicht in de mens te bewaren, om je mens te maken. Neem nou de Taliban. Je mag geen spelletjes doen, geen televisie kijken en niet lachen. Alles wat leuk is mag niet. En vrijheid is lachen. Dus als er geen humor is, is er ook geen vrijheid. Humor is naast eten en drinken absoluut nodig in mijn leven, omdat het relativeert. Het kan iets zwaars, heel licht maken. En het is de taak van een cabaretier dar iets mee te doen. "

In jouw programma zitten veel grappen over de Islam. Als het aan Mohammed en Rabbae van Groen Links ligt, mogen er helemaal geen grappen meer gemaakt worden over Bin Laden of de Islam. Als hij zijn zin krijgt, heb je en probleem.
"Klopt. Ik vind het onzin. Juist in tijden van angst werkt de lach ontspannend. Je kunt dat niet verbieden. Dan moeten grappen over christenen en joden ook worden verboden. Als je dat doet ga je mensen in een hokje stoppen door voor hen te bepalen dat ze zielig zijn, terwijl dat niet zo is."

Foto: Elsbeth Struijk van Bergen

Wat is het verschil tussen iets belachelijk maken en ergens een grap over maken?
"Mensen belachelijk maken zonder dat ze daarom hebben gevraagd, is beledigend. Na die ramp in Volendam kreeg ik een mailtje. 'Geen zon, geen zee, geen strand, maar toch verbrand. Gelukkig Nieuwjaar.'Dat is ziek. Kan ik niet om lachen. Zulke grappen maak ik niet."

Wat voor grapen maak jij dan?
"Ik maak grappen over dingen die me raken, waar ik mee zit. Ik maak geen grap puur om de grap. Over een goede grap is nagedacht, het is een constructie. A, B en plop: C. Je hebt een gedachte gang en daar verzin je en grap bij. En ga je kijken of je nog een tweede of derde kunt maken."

Als het een construcie is kan iedereen het leren?
"Ja, iedereen kan het leren, maar het gaat er uiteindelijk niet om wat je vertelt, maar hoe je het vertelt. Je kunt iemand met hele goede grappen het podium opsturen, maar hij kan ze allemaal verpesten. Met een luciferdoosje kun je makkelijk 3 grappen uithalen. Het ligt er maar net aan wat je met dat doosje doet."

Dus je hoeft niet per se een grappig hoofd te hebben?
"Nee, helemaal niet. Als iemand met een grote neus opkomt, dan zit je toch heel de tijd ongemakkelijk naar die grote neus te kijken. Zodra hij er wat over zegt, lucht dat op. Als een neger te laat op het podium veschijnt en niets zegt over het feit dat hij te laat is, is dat ongemakkelijk. Als hij zegt 'sorry mensen, ik ben een beetje laat', dan begint iedereen te lachen. Zelfspot is heel belangrijk als je cabaretier bent. Ik kan ook niet opkomen en vertellen over tulpen en molens, zonder iets met mijn achtergrond te doen. Dat zou raar zijn. Ik ben nu eenmaal Marokkaans en ik ben er trots op."

Waarom benje trots op je Marokkaanse achtergrond?
"Ik ben trots op de dingen die ik heb meegekregen van mijn ouders. Respect hebben voor een ander, opstaan voor ouderen in een tram, noem maar op."

Waar ben je niet trots op?
"Dat sommige jongeren de naam verpesten, de rotte appels in onze gemeenschap dus. Zoiets gebeurt bij elke bevolkingsgroep, alleen lees je er bij ons over in de media. Vroeger schaamde ik me daarom weleens om te zeggen dat ik Marokkaans was. Je kon beter Italiaans zeggen. dat klonk tenminste nog exotisch. Ik vond het ook gek dat mijn moeder een hoofddoek droeg. Dat kwam natuurlijk omdat andere kinderen dat gek en raar vonden. Als je ouder wordt, weet je dat het onzin is je daarvoor te schamen en dat het haar overtuiging is."

Wannneer merkte je voor het eerst dat je grappig bent?
"Rond mijn dertiende merkte ik dat ik het leuk vond om gek te doen voor publiek. Me een beetje uitsloven. In het buurthuis maakt ik altijd grappige filmpjes. Die verzon ik ter plekke. En later op de toneelschool merkte ik dat cabaret me meer lag dan toneel. Ik hoefde weinig te doen om een lach los te krijgen."

Wat maakt jou zo grappig?
"Dat kan ik niet zeggen. Het ligt aan mijn kijk op dingen en de manier waarop ik daarover vertel. Als je op het podium staat, moet je weten waar de lachzit. En dat moet je leren. Dat heeft met timing te maken. Als ik iemand tien grappen geef en hij legt de nadruk op het begin en niet op de clou, dan is de grap weg. Sommige cabaretiers hebben helemaal geen timing nodig. Die doen gewoon een typetje na. Dat is niet mijn manier. Ik maak contact met het publiek, Zodra er iemand naar het toilet gaat, denk ik niet: kut, ik zit in mijn act. Dan zeg ik 'hé, waar ga je naartoe?' Dan laat ik mijn act helemaal los, Het publiek heeft dan het gevoel dat het live is. Dat is altijd spannender. Voor mij en voor de mensen die naar me komen kijken,"

Vroeger, als je met je broertje ging voetballen, deed je gel in je haar, liep je het veld op en baalde je als er niemand keek. Je stond graag in de belangstelling.
"Ja natuurlijk! Dat was op de flat. Bij mooi weer gingen we voetballen achter de flat. Als er mensen keken, deed ik mijn best. Keek niemand, dan was het gewoon voetbal. Met publiek erbij kreeg ik altijd een extra gevoel. Dat heeft iedereen die op een podium staat. Wie zegt dat hij de aandacht niet leuk vindt, liegt."

Kom je aandacht te kort?
"Nee, maar ik vind het leuk om iets te doen waar ik direct commentaar op krijg, Bij mij is dat gelach en applaus, Een schrijver wil ook dat zijn boeken worden gelezen,"

Je vader is ruim zes jaar geleden overleden. Heeft humor geholpen zijn dood te verwerken?
"Dat heeft het wel makkelijker gemaakt. Mijn eerste voorstelling ging over mijn vader. Over hoe hij de dingen zag en hoe ik de dingen zag. Dat ik zijn dood op die manier makkelijker heb kunnen verwerken, merkte ik pas achteraf. Toen ik had verteld over hoe hij was,"

Hoe was je vader?
"Een vrolijke man. Wat dat betreft heb ik wel iets van hem. Mijn vader was wel gelovig, maar niet zo heel erg, Mijn vader dronk ook wel eens een biertje. En dan hoorde ik soms van andere mensen 'die vader van jou stond gister op het biljart te dansen. Hij deed één of andere zonnedans', Hij vond die aandacht leuk. Mijn vrienden vonden mijn pa geweldig, Hun vaders waren traditioneel, die van mij was los en relaxed, We waren heel vrij, moesten niets. Niet naar de moskee ofzo. Hij zei het wel, maar uiteindelijk mochten we het zelf weten. "

Op welke manier heeft een vrije opvoeding in je voordeel gewerkt?
"Dat ik dit nu doe. Hij had ook kunnen zeggen 'je moet een goede baan nemen en maak nou 'ns die automonteurschool af, want dan kun je bij Je oom in het bedrijf'. Maar als ik aangaf dat het met ging, dan zei mijn vader 'wat wil je dan? Kok? Oké, Kok. Jij moet het doen'. En dan ging hij weer mee naar zo'n gesprek, Maar goed, mijn eerste voorstelling heb ik dus helemaal aan hem gekoppeld. Hierdoor kreeg ik het gevoel dat hij er altijd bij was,"

En dat maakt een verwerkingsproces makkelijker
"Dat werkt beter dan het stilhouden en het er met meer over hebben, Het was voor mij heel goed om erover te praten. We zijn sowieso niet zo'n praatfamilie."

Dus jij hebt het taboe van 'niet praten' doorbroken?
"Het is vaak moeilijk om over bepaalde dingen te spreken. Door de manier waarop ik het zeg, worden ze soms wél bespreekbaar. Ik vind het best lekker dat ik zo dingen van me af kan praten,"

Ben jij in het dagelijks leven een prater?
"Nee, ik ben een heel slechte prater, Ik kan wel zeggen dat het niet zo is, maar dat is onzin,"

Ook in een relatie?
"Ik ben niet van praten, maar van doen,"

En een voorstelling is dan een soort uitlaatklep.
"Ja, maar niet bewust. Het zit blijkbaar al in me en met een voorstelling komt het eruit. En dat lucht best op, Mijn tweede show is bijvoorbeeld voortgekomen uit frustraties uit mijn jeugd, niet bewust, maar als ik er achteraf over nadenk wel. Niet dat ik een kut jeugd heb gehad, maar ik miste wel dingen. Vroeger op de kleuterschool kwam iedereen tijdens Sinterklaas met cadeautjes aan, Dan werd er gezegd dat Sinterklaas bij iedereen kwam. Dus ik zei tegen mijn moeder dat ze de schoen moest zetten, 'Dan komt Sinterklaas', zei ik. De volgende dag lag er niets in, Dat begreep ik niet. Als ze op school vroegen wat ik had gekregen, dacht ik: niets, maar dat ga ik niet zeggen. Dus tjonge, ik had een hoop gehad van die Sinterklaas! Dat verzon ik dan, toen was het pijnlijk en nu kan ik daar om lachen,"

Lacht je moeder, die is opgegroeid in Marokko, ook om je grappen?
"Ja hoor. In één van mijn voorstellingen doe ik haar zelfs na, ook mijn broertjes vinden het leuk, ze zijn trots, Die vinden het natuurlijk leuk dat hun grote broer op het podium staat."

Je vader heeft jullie vroeger altijd op het hart gedrukt niet te veel op te vallen in Nederland. Inmiddels weet heel Nederland wie Najib Amhali is. Was je vader ook trots?
"Mijn vader vond het altijd vervelend als leraren naar hem toe kwamen om te zeggen dat zijn zoon het niet goed deed op school. Hij wilde niet dat mensen aan de deur kwamen zeuren, negatieve dingen hoorde hij niet graag. Nu kom ik op tv. Dat is anders. Daar was hij heel trots op, dan zei hij tegen mensen 'dat is mijn zoon ,die is van tv hè? Heb je niet gezien? Oh? Heb videoband!' En dan riep hij tegen mij 'moet effe videoband aan die mensen geven.' Voorheen heb ik altijd geklooid wat opleidingen betreft, eerst de automonteurschool, toen wilde ik bakker worden en daarna ben ik in een winkel gaan werken, Ik vond niets echt leuk, totdat ik op de toneelschool kwam. Thuis zagen ze natuurlijk ook dat ik dat graag wilde."

Heeft humor jou geholpen het opgroeien als Marokkaan in Nederland makkelijker te maken?
"Dat weet ik niet. Het is niet zo dat ik overal maar om kan lachen hoor, toch is humor zeker belangrijk. Dat zet me vaak op andere gedachten. Dingen zijn zo erg als je ze zelf maakt. Het leert je te relativeren. En ook hier geldt dat je dingen bespreekbaar kunt maken,"

Een wapen in de strijd tegen discriminatie?
"In zekere zin wel. Ik bedoel, ik word ook schijtziek van al die negatieve verhalen over Marokkanen, "

En dat negatieve beeld wil je bijschaven
"Niet bewust, maar ik doorbreek dat beeld wel door grappen te maken over de islam of homoseksualiteit. Dat mensen met een ander gevoel jegens Marokkanen die zaal uitlopen, is mooi meegenomen. Als ik het bewust aan de kaak wil stellen, moet ik de politiek ingaan. Ik heb het over mijn afkomst, omdat het mezelf aangaat. Onder elke grap die ik maak, zit een soort pijn, Ik ben bang voor veel dingen, bang om alleen achter te blijven, bang dat het in mijn hoofd allemaal niet meer gaat kloppen, na 11 september heb ik ook angst gekregen, Voor wie ik eigenlijk ben en hoe ik eruit zie. Mijn grootste angst is dat mensen me ineens anders gaan zien, omdat ik moslim ben, Het heeft me enorm geraakt. Toen ik het hoorde, was ik aan het repeteren. Ik ben meteen gestopt om naar de tv te gaan kijken in de hoop dat het geen islamieten waren,"

En toen waren het wel islamieten
"Ik begrijp wel dat mensen ons als schuldigen aanwijzen. Na de aanslagen dacht ik: als iemand mij nu op straat een klap tegen mijn hoofd geeft, weet ik waar het vandaan komt. Als het Chinezen waren geweest, gold hetzelfde. Het beestje moet een naam hebben,"

Zijn er mensen die na de aanslagen anders op je hebben gereageerd?
"Ik stond laatst met een busje voor het huis van mijn moeder. Ik moest allemaal spullen in de kelder stoppen. Er stonden een paar bouwvakkers te roepen dat ik die bus daar niet mocht parkeren. Met z'n zessen waren ze aan het schreeuwen. Ik werd een beetje agressief, want ik dacht: waar komt dit vandaan? Dus ik zei 'dan kom je toch effe hier naartoe?' Maar ondertussen zag ik er zes en dacht: tyfus, als die alle zes komen.,. Dat geschreeuw kwam zomaar uit de lucht vallen. In deze tijd is dat eng. Na de aanslagen heb ik ook meegemaakt dat bepaalde mensen gek naar me keken, dat kun je niet zeggen, maar je voelt het wel. Mijn moeder is wel eens uitgescholden vanwege haar hoofddoek. Misschien waren die dingen anders ook gebeurd, maar het idee dat mensen verbanden gaan leggen tussen jou en die aanslagen is beangstigend. En dan betrek ik dat niet eens zozeer op mezelf. Ik ben vooral bang dat anderen iets overkomt. "

Zoals je moeder
"Ja, ik ben echt een moederskindje, heb een goede band met haar. Ik ben ook bang dat als er iets met haar zou gebeuren, ik niet voor mezelf in sta en blind word van woede."

Hoe weersta je de angst dat je moeder iets overkomt?
"Door te beseffen dat die poeha rond de aanslagen best meevalt. En ik vraag haar of ze gekke dingen heeft meegemaakt. Als ze zegt van niet, dan lucht dat op en kan ik die angst relativeren."

Je bent bang voor veel dingen
"Ja, daarom gaat mijn voorstelling Free Fight ook over angst. En dan vooral angst voor het onbekende. Mensen zijn bang voor dingen die ze niet kennen. Dat geldt voor buitenlanders, maar ook voor Nederlanders. Iedereen heeft vooroordelen. Ik ook. Zo vond ik haring smerig en nu eet ik het. Eén keer proeven en het was best lekker. Je moet je angsten aangaan. En als je na de confrontatie met het onbekende nog bang bent, kun je alsnog je eigen weg kiezen."

Je creëert die angsten dus in je hoofd?
"Ja. Ik ben vaak bang dat het in mijn hoofd allemaal niet meer gaat kloppen, dat er iets knapt waardoor ik de draad verlies. Ik heb zelf gemerkt dat de scheidslijn tussen' gek worden' en 'normaal doen' heel dun is. Een filter. Vaak zie je iemand op straat lopen, een zwerver, waarvan je denkt dat jij zo ook kunt worden. Er hoeven maar een paar dingen in je leven te gebeuren, die je niet kunt handelen en je staat op straat. Daarvoor hoeft niet per se verslaafd te zijn aan drugs, maar bijvoorbeeld ook aan gokken of aan alcohol. Als je partner je het huis uitflikkert en vrienden willen niets meer van je weten, ben je precies hetzelfde. Vroeger vroeg ik me wel eens af hoe mensen zo konden worden, maar wanneer je een paar tegenslagen hebt gehad in je leven, denk je daar toch anders over. Er hoeft maar 'dit' te gebeuren waardoor Je kunt denken: flikker allemaal maarop. Ik zoek het zelf wel uit. En dan wil je van niemand iets weten, zelfs geen goede raad."

Heb jij zo'n periode meegemaakt?
"Ik ben wel eh... depressief geweest, ja."

Depressief?
"Mijn relatie liep niet lekker, ik was met mijn eerste programma bezig en ook dat ging niet echt goed. Alles kwam tegelijk. Ik merkte dat ik nergens meer toe te zetten was. Zonderde me af, had geen zin meer om uit te gaan. Vroeger ging ik na een optreden altijd op stap, maar toen dacht ik: laat maar."

Waarom kruip je op zo'n moment in je schulp?
"Je denkt dat mensen je niet begrijpen, omdat ze zoiets niet hebben meegemaakt. Afzonderen is een makkelijke oplossing. Ik ben wel eens bang om in zo'n situatie te blijven hangen. Dat mensen me opbellen en dat ik dan niet terugbel, omdat ik daar geen zin in heb."

Hoe ben je die situatie te boven gekomen?
"Ik heb het zo gelaten totdat ik dacht: zo depressief ben ik in mijn leven nog nooit geweest. Ik had altijd een lach op mijn gezicht. Als ik in de spiegel keek, vroeg ik me af: ben ik dat? Erger dan dat kon het niet worden."

En dan werkt humor ook niet meer
"Humor hield me wel op de been. Als ik een optreden had, ging ik naar heel kleine dingen kijken. Dan zei ik tegen mezelf: 'Najib, die mensen hebben een oppas geregeld en komen allemaal speciaal voor jou'. Op een gegeven moment had ik geen zin meer om op te komen, een spelletje te spelen en weer af te gaan. Ik wilde dat ik het weer écht leuk ging vinden. En toen ben ik mensen gaan meenemen naar mijn optredens, want dat reizen maakt je ook wel eenzaam hoor. Toen mensen met me meegingen, werd het leuker. Ik kreeg er weer zin in. En dan word je langzaam positiever, waardoor er ook meer leuke dingen op je pad komen. Als je depressief bent, wordt alles kut. Het lijkt dan net of je veel meer tegenslagen krijgt. Je autoradio wordt gestolen, Je krijgt een belastingaanslag. En ineens gaat alles weer beter en schijnt de zon weer."

Hoe zorg je dat je de draad niet verliest?
"Door op deze manier door te gaan, mijn creativiteit op te schrijven, te bewaren en het niet in je hoofd te laten zitten. En door niet alleen te werken, maar ook tijd vrij te maken voor een sociaal leven. "

Je krijgt het steeds drukker, dus daar gaat je sociale leven
"Het wordt daardoor juist makkelijker. Nu kan ik van het theater leven en treed ik drie of vier keer per week op. Die andere dagen kan ik indelen zoals ik dat wil en iets leuks gaan doen. Vroeger deed ik dingen erbij om in mijn levensonderhoud te voorzien. Een paar keer spelen, maar daarnaast vier, vijf schnabbels om rond te komen. En dáárvoor, toen ik pas van de toneelschool kwam, wat acteerwerk. "

Kun jij het over een paar jaar nog hebben over de dingen waar je nu mee zit? Misschien heeft het publiek het dan wel gehad met jouw grappen over vooroordelen en de islam
"Dan ga ik met iemand samenwerken. Een duo vormen. Ik heb niet het gevoel dat ik ben uit. gepraat, maar ik zou het wel leuk vinden om weer eens iets met iemand te gaan doen."

Met wie zou je iets willen doen?
"Er is heel veel tussen mij en Marc-Mane Huijbregts. Er waren plannen om samen een theatervoorstelling te maken, maar we hebben het beiden heel erg druk. "

Wat heb jij met Marc-Marie?
"Hij is geweldig. Ik kan om hem lachen. Ook privé. Onze humor is precies hetzelfde. We hebben al heel veel dingen samen bedacht. Van die sketches met tap schoenen en hoedjes. Ik zou trouwens ook een universele voorstelling willen maken, waarbij woorden niet nodig zijn. Dat kan ik overal ter wereld spelen."

Jij moet het juist van je woorden hebben
"Dat is waar, maar ik denk dat ik het met behulp van attributen wel kan. Nu ben ik leeg. Ik heb niets nodig, enkel een microfoon en een stoel Het lijkt me een uitdaging zo'n grote voorstelling te maken. Dan kan ik overal optreden. Nu ben je zo beperkt hè?"

Je wilt de wereld over
"Nou, nee hoor, maar ik heb de smaak nu wel een beetje te pakken. Ik heb in Suriname opgetreden en op de Antillen. Dat geweldig. Je komt in een warm land, doet de dingen die je leuk vindt en de mensen lachen zich kapot."

Je hebt ooit in een interview gezegd: 'Het liefst zou ik het in Amerika willen maken', Een Moslim in een vliegtuig op weg naar New York. Daar zou ik als ik jou was nog even mee wachten
"Binnenkort ga ik waarschijnlijk naar New York Ik dacht precies hetzelfde! Ik heb zelfs een stempel van Saudie-Arabië in mijn paspoort I Toen dat zei tegen Hans Sibbel, zei hij dat ik zo niet moest denken. Maar ja, dat creëer ik weer in mijn hoofd hè.Je hebt nu eenmaal van die debielen als Bin Laden. Die roepen dan op tv allerlei dingen uit naam van de islam, maar Ik heb geen woordvoeder. Ik ben van mezelf en ik heb ook geen zin om in mijn programma over de Marokkanen in het algemeen te praten, Ik heb het over mensen die ik ken, die dan Marokkaan zijn, maar ik scheer ze niet allemaal over één kam. Dat is die angst. Dat je in één veeg met allemaal anderen op een hoop wordt gegooid."

Terug